و پيوسته خبر از عراقين مىرسيد كه لشكر اسلام تمام ولايت « 1 » فروگرفت . ماهوى دانست كه دولت از عجم برگشته است . طمع در خزينه و تاج و نگين يزدجرد كرد و قاصدى به سمرقند پيش بيژن ترك فرستاد و لشكر طلب كرد . بيژن خود به حرب يزدجرد آمد و در روز ماهوى با يزدجرد به حرب رفت . ماهوى از يزدجرد برگشت و لشكر يزدگرد به هزيمت رفتند و يزدگرد در آسيا گريخت . آسيابان طمع در جامهء يزدگرد كرد و كاردى بر پهلوى او زد و يزدگرد را بكشت و او را برهنه كرد و لاشهء او را در خزينهء آب آسيا انداخت ، [ 62 ] « فَقُطِعَ دابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ * » . پادشاهى ملوك عجم آخر شد و به اسلاميان رسيد . خبر واقعهء زمان خلافت مخالفان چون عمر « 2 » مرد و عثمان به جاى او نشست به جهت فتح خراسان و ماوراء النهر سعيد بن عثمان و قثم بن عباس و عمرو بن مالك را با لشكر « 3 » / 52 / به طرف خراسان روان كرد و ايشان به طرف فارس آمدند و از فارس به راه ابرقو به يزد آمدند و مردم يزد تمام به اسلام درآمدند و با لشكر معاون شدند و به طرف فهرج روان گشتند و تاراج و قتل و سبى كردند . و آنچه از ولايت يزد مجوس مانده بود جزيه قبول كردند و در يزد مسجد و محراب به جاى آتشخانه بساختند و اديب جهت تعليم اطفال نصب كردند و يزد را به عمر بن مغيره سپردند . و دو قبيله از عرب در يزد مقيم گردانيدند : بنى تميم و بنى تازيان . و لشكر اسلام به خراسان رفتند و ماهوى را به قتل آوردند و مال بسيار از خراسان به جزيه ستدند و به عثمان فرستادند و از جيحون عبور كردند . و در ترمذ و بعضى گويند در بلخ عكاشة بن تغلبه شهادت يافت و او از كبار صحابه بود . و در سمرقند قثم بن عباس شهادت يافت و لشكر اسلام از سمرقند به سغد و بيكند رفتند و مسخرّ كردند و بعضى را به اسلام درآوردند و ديگران جزيه قبول كردند [ 63 ] و تا سرحدّ ختن برفتند و بازگرديدند و به خراسان آمدند . * . قرآن مجيد .

--> ( 1 ) . م : ندارد . ( 2 ) . يك عبارت نفرين عربى حذف شد . ( 3 ) . مل : اسلام .